شبهه

چرا اسلام  به مردان اجازه داده که چند همسر داشته باشند ( آيه 3 سوره نساء )  آيا اين اهانت به مقام زن نيست ؟

جواب

قبل از ورود در جواب دو مقدمه را خدمت شما عرض مي کنيم

مقدمه اول : بايد در نظر داشته باشيم که احکام و دستورات اسلام از روي تعقل و با ديد کلي به يک جامعه صادر ميشود و لو اينکه با طبع بعضي ها سازگار نباشد . در اسلام هميشه مصالح جامعه بر مصالح فردي مقدم بوده است . 

مقدمه دوم  : تعدد همسر هزاران سال قبل از اسلام  ميان جوامع مختلف بوده است که ما به مواردي اشاره مي کنيم

1_ در ايران قديم و باستان 2_ در ميان بابليان و آشوريان 3_ يونانيان که مترقي ترين ملتهاي قديم از حيث فرهنگ بودند 4_ در خانواده امپراطوري روم که تعدد ازواج امري عادي به حساب مي امد 5 _ عرب جاهليت که گاه تا حدود بيست زن اختيار ميکردند 6 _ برهمائيهاي هندوستان که همين الان هم تعدد ازواج در ميان آنان مرسوم است 7 _ در تورات در فصل يازده از کتاب اول ملوک آيه 1 تا 5 اشارتي به تعدد ازواج سليمان پيغمبر دارد . و....

از اين مقدمه نتيجه مي گيريم که اسلام اولين دين و يا ائييني نبود که تعدد همسر را جائز دانست بلکه در ملل و  اديان مختلف قبل از اسلام نيز  اين امر وجود داشت . قرآن کليات اين طرح را آنهم با شرائط مخصوصي به تصويب رساند .

اصل جواب : تفاوتهاي ميان زن و مرد باعث مشگلاتي در جامعه ميشود که ما در سه قسمت هم به تفاوتها و هم به مشگلات پيامد آن اشاره  مي کنيم و آنگاه در ميابيد که يکي از بهترين و متعادلترين راهها براي رفع اين مشگلات مسئله تعدد ازواج است

تفاوت  اول : نوع  ِ آمارها نشان مي دهد که معدل سني زنها بيشتر از مردان است ( حتي مرگ و مير در نوزادان ِ کمتر از 5 سال نيز در پسرها بيش از دختران است )  البته زيادي عمر زنان بخاطر آنستکه با چالشهاي اجتماعي ،  کمتر برخورد مي کنند و طبيعتا علت فرسايش آنها هم کمتر است مثلا اگر جنگي پيش بيايد اکثر کشته ها از مردان هستند و يا اگر تصادفي و سانحه اي رخ مي دهد اکثر کشته ها  از مردان هستند .

{ مشگل پيدا شده از اين تفاوت  >>>  به مرور زمان تعداد زنان در جامعه بيش از مردان مي شود و توازن در جامعه از بين مي رود که بايد چاره اي انديشيد }

تفاوت دوم : دختران و زنان زود تر به زوج علاقه پيدا مي کنند . شما مي بينيد يک آقا پسر دوازده ساله دنبال توپ ميدود ولي در همان سن دختر خانم جلوي آينه به زلف خود مينگرد .

{ مشگل پيدا شده از اين تفاوت  >>> با توجه به زيادي جمعيت زنان و کمي جمعيت مردان و از آنطرف زوج طلبي در زنان آنهم از سن کم بايد چاره اي انديشيد تا توازن بين درخواست و عرضه در جامعه يکسان شود }

تفاوت سوم : سن ّ زايش در زنان کلا حدود 35 سال است و با رسيدن به سن 50 سالگي حالت ياس به انها دست داده و يائسه ميشوند . اما مردان حدّ خاص و معيّني ندارند و تا 90 سالگي هم ميتوانند صاحب فرزند شوند .

 { مشگل پيدا شده از اين تفاوت  >>> قلت زمان زايش برای زنانی که تعدادشان زیاد است  و از آن طرف کثرت وقت ( برای فرزند دارد شدن ) برای مردانی که تعدادشان کم است ایجاب می کند که برای بقاء نسل بشر اقدامی صورت بگیرد چرا که اگر به همین نحو  بگذرد در مدت زمان طولانی نسل بشر رو به انقراض می رود }

خلاصه  :  يکي از بهترين راهها  که مي توان بسبب آن اين سه مشگل را حل کرد تعدد ازواج است که از زمانهاي دور در جوامع مختلف بوده و اسلام نيز آن را براي مردي که فرهنگ آن را داشته باشد و بتواند عدالت را در ميان ازواج خود رعايت کند جائز دانسته است . 

تذکر : متاسفانه عده اي از معاندين با طرح مسئله تعدد ازواج در صدد آن هستند که چهره اسلام را نسبت به  زنان ، چهره اي ظالمانه نشان دهند و بگويند اسلام مخالف حقوق زنان است . در حاليکه اسلام هميشه در صدد دفاع از حقوق زنان در مقام عمل  بوده است حتي وقتي به همين آيه تعدد ازواج نگاه کنيد مي بينيد خداوند اولويت را در رعايت حق مسلّمه زنان قرار داده است و  ميفرمايد : اگر مردي حتي ترس از عدم رعايت عدالت ميان ازواج را داشته باشد حق ازدواج با بيش از يک همسر را ندارد . و اين نهايت دقت در رعايت حقوق زنان  ميباشد .

مآخذ جواب  : نرم افزار تفسيربیان اثر دکتر محمد علي انصاري ذیل تفسیر آیه 3 سوره مبارکه نساء  و کتاب جايگاه زن در اسلام نوشته محمد عطيه الابراشي

شبهه

چرا قرآن سهم الارث زنان را نصف سهم ا مردان قرار داده است ؟ براستي آيا اين ظلم بزرگي در حق زنان نيست ؟

جواب

قبل از بيان اصل جواب دو مقدمه را خدمت شما عرض مي کنيم

مقدمه اوّل : در روم باستان و همچنين دوره عرب جاهليت ،  زنان به هيچ وجه ارث نمي بردند . در ايران باستان هم ارتباط اقتصادي دختران با پدرانشان بعد از ازدواج قطع ميشد و فقط در صورتي ارث مي بردند که در خانه پدر بوده باشند . {  با اين قانون اکثر دختران ايران باستان هم ارث نميبردند چرا که غالبا پدرانشان بعد از ازدواج آنها از دنيا ميرفتند } اسلام قوانين روم باستان و عرب جاهليت و ايران باستان شکست  و براي زنان بدون قيد و شرط سهم الارث قائل شد

مقدمه دوّم : در اسلام بار اقتصادي خانواده به دوش مردان گذاشته شده است ( سوره نساء آيه 34 ) و بايد طبق دستورات ،  نفقه و خرج خانواده را او بپردازد . در مقابل ؛  زن در نظام خانواده هيچ مسئوليت اقتصادي ندارد { يعني از ديدگاه اسلام اگر زني مال فراواني از خودش داشته باشد هيچ دستوري براي اينکه آن مال را براي خانواده  بايد خرج کند ،  وارد نشده است و او مي تواند مال خود را  براي مسائل شخصي خودش خرج کند }

اصل جواب :

با توجه به اينکه اسلام بار اقتصادي خانواده را به دوش مردان گذاشته است نياز است که مردان از جهت اقتصادي غني تر از زناني باشند که هيچ مسؤليت اقتصادي را در خانواده ندارند .

دقت کنيد !  مرد به هنگام تقسيم ارث دو سهم بر مي دارد و در مقام عمل يک سهم بيشتر ندارند چرا که بايد  هر دو سهم  را از باب نفقه براي خود و همسر خود خرج کند اما زن به هنگام تقسيم ارث يک سهم بر مي دارد و در مقام عمل دو سهم دارد يکي سهمي که از پدر خود به ارث برده  و يکي آنچه که از سهم  شوهر براي او خرج مي شود .

حال خود قضاوت کنيد ........  آيا اين حکم  ِ اسلام ظلم در حق زنان است ؟!

نکته 1 : عده اي مي گويند : شايد کسي نخواست ازدواج کند آنوقت آيا آنچه که بين پسر و دختر تقسيم مي شود ظلم در حق جامعه  زنان به حساب نمي آيد؟  ........ عرض مي کنيم : احکامي که براي يک جامعه تدوين ميشود طبق  ِ وضعيت غالب افراد  ِ جامعه تدوين مي شود . در تمام جوامع خصوصا جوامع اسلامي  غالب افراد ازدواج مي کنند و تشکيل خانواده مي دهند .  بر همین اساس بسیاری از احکام در اسلام صادر شده است .

نکته 2 : عده اي مي گويند : چرا  اسلام مسائل اقتصادي خانواده ( و يا جامعه )  را  به عهده زنان نگذاشته است تا آنها دو سهم بردارند . مگر ما در طول تاريخ زناني نداشتيم که از جهت اقتصادي قوي عمل کردند ؟ ......  در جواب عرض مي کنيم : اصولا سود آوري در مسائل اقتصادي نياز به يک جنبه تعقل قوي دارد که اين فطرتا در مردان نهادينه شده است (  همچنانکه جنبه تعطف در زنان نهادينه شده است ) و اينکه زناني در طول تاريخ در امر اقتصادي موفق بوده اند ، استثنائي از جامعه زنان بوده است چرا که تعداد آنها بالنسبه به مردان بسيار کمتر  است .

ماخذ جواب : تفسير الميزان ذيل تفسير سوره مبارکه نساء آیه 11

شبهه

در آيه 4 از سوره نساء مردان را به تعدد ازواج به شرط عدالت تشويق مي كند از آن طرف در آيه 129 همان سوره مي گويد شما مردان نمي توانيد عدالت را در مورد زنانتان رعايت كنيد !

جواب

همانطور كه در ذيل آيه 3 همين سوره يادآور شديم بعضى از بى خبران از ضميمه كردن آن آيه با آيه مورد بحث چنين نتيجه ميگيرند كه تعدد زوجات مشروط به عدالت است ، و عدالت هم ممكن نيست ، بنابراين تعدد زوجات در اسلام ممنوع است

 
اتفاقا از روايات اسلامى بر ميايد كه نخستين كسى كه اين ايراد را مطرح كرد ابن ابى العوجاء از ماديين معاصر امام صادق عليه السلام  بود كه اين ايراد را با هشام بن حكم دانشمند مجاهد اسلامى در ميان گذاشت ، او كه جوابى براى اين سؤ ال نيافته بود از شهر خود كه ظاهرا كوفه بود بسوى مدينه براى يافتن پاسخ همين سؤ ال  حركت كرد، و به خدمت امام صادق عليه السلام  رسيد

 امام صادق عليه السلام  از آمدن او در غير وقت حج و عمره به مدينه تعجب كرد، ولى او عرض كرد كه چنين سوالى پيش آمده است ، امام عليه السلام  در پاسخ فرمود: منظور از عدالت در آيه سوم سوره نساء عدالت در نفقه و رعايت حقوق همسرى و طرز رفتار و كردار است و اما منظور از عدالت در آيه 129 آيه مورد بحث  كه امرى محال شمرده شده ، عدالت در تمايلات قلبى است بنابراين تعدد زوجات با حفظ شرائط اسلامى نه ممنوع است و نه محال  هنگامى كه هشام از سفر، بازگشت ، و اين پاسخ را در اختيار ابن ابى العوجاء گذاشت ، او سوگند ياد كرد كه اين پاسخ از خود تو نيست .

معلوم است كه اگر كلمه عدالت را در دو آيه به دو معنى تفسير مى كنيم به خاطر قرينه روشنى است كه در هر دو آيه وجود دارد، زيرا در ذيل آيه مورد بحث ، صريحا مى گويد: تمام تمايل قلبى خود را متوجه به يك همسر نكنيد، و به اين ترتيب انتخاب دو همسر مجاز شمرده شده منتها به شرط اينكه عملا درباره يكى از آن دو ظلم نشود اگر چه از نظر تمايل قلبى نسبت به آنها تفاوت داشته باشد، و در آغاز آيه 3 همين سوره صريحا اجازه تعدد را نيز داده است .

ماخذ جواب : تفسير نمونه ذيل تفسير آيه 129 سوره نساء

شبهه

در آيه 3 سوره نساء گفته شده : اگر نمي توانيد در مورد يتيمان عدالت را رعايت کنيد پس نکاح کنيد از زنان دو يا سه و يا چهار زن را ...... همچنانکه مشاهده مي کنيد قرآن به هر بهانه اي به مسلمانان دستور به شهوتراني داده کما اينکه در اين آيه بحث در مورد يتيمان است ولي مي گويد : اگر شما عدالت را در مورد يتيمان نتوانستيد رعايت کنيد پس برويد چند تا زن بگيريد ! !

جواب

قبل از هر چيز لازم است مقدمه اي را خدمت شما عرض کنيم

مقدمه : آيات قرآن با هم ديگر ارتباط دارند لهذا براي فهم دقيق از يک آيه حد اقل بايد نگاهي به آيات قبل داشته باشيم تا ببينيم آيه در چه مقامي واقع شده است .

وقتي شما به آيات قبل ِ آيه 3 سوره مبارکه نساء نگاه مي کنيد ، مي بينيد خداوند متعال بحث رعايت حفظ اموال يتيم را مطرح فرموده بود که در ادامه آن بحث فرمود : اگر نمي توانيد در مورد يتيمان عدالت را رعايت کنيد پس نکاح کنيد ... .

بنا بر اين آيه در مقام حفظ اموال يتيم به نحو احسن است

اصل جواب

در دوره جاهليت و بعد از آن ( حتي در همين زمان حاضر ) رسم بر اين بود که اگر دختران يتيمي داراي اموال قابل توجهي بودند بعضيها به نيت به چنگ آوردن مالشان با آنها ازدواج مي کردند .

خداوند تبارک و تعالي از اين عمل زشت نهي کرده و فرمود : و ان خفتم ان لا تقسطوا في اليتامي يعني اگر مي ترسيد از اينکه نتوانيد عدالت را در مورد يتيمان رعايت کنيد ( بعبارت ديگر اگر نمي توانيد نيت خود را در ازدواج با دختران يتيم خالص کنيد و فقط چشمتان به مال آن يتيم دوخته شده ) فانکحوا ما طاب لکم من النساء يعني پس برويد و از زنان ديگر نکاح کنيد و انها را به ازدواج خود در آوريد .

خلاصه : طبق قرائني که ما از آيات قبل بدست مي آوريم متوجه مي شويم که اين آيه در صدد بيان رعايت عدالت در مورد دختران يتيمي است که عده اي به قصد به چنگ آوردن مال ، با آنها ازدواج مي کنند که مي فرمايد : اگر  شما نمي توانيد انصاف را در مورد اين دختران رعايت کنيد و فقط نيتتان مال آنهاست پس اينها را رها کنيد و زنان ديگر را براي ازدواج انتخاب کنيد .

ماخذ جواب : تفسير نمونه ذيل تفسير آيه 3 سوره مبارکه نساء