شبهه

در آيه 34 از سوره نساء گفته شده : الرّجال قوّامون علي النّساء يعني مردان قوّام و مسلّط بر زنان هستند . همچنانكه مي بينيد قرآن صراحتا فرهنگ سلطه مردان بر زنان را ترويج مي دهد و اين آيه از بارزترين آيات پيرامون از بين بردن حقّ زنان است .

جواب

پاسخ این شبهه را با دو جواب مختصر و مفصل بیان می کنیم

جواب مختصر

وا‍ژه قوّام در لغت عرب به معناي كسي است كه خود ايستاده است و دست ديگري را مي گيرد تا او نيز بايستد و راحت زندگي كند . با توجه به آيات قرآن كه امنيت جامعه و اقتصاد خانواده را به مردان واگذار كرده چنين به دست مي آيد كه مردان در حقيقت كاري مي كنند كه زنان بتوانند در پرتو امنيت جاني و اقتصادي روي پاي خود ايستاده و راحت زندگي كنند و اين است معناي قواميّت مردان بر زنان كه خداوند متعال مطرح فرموده است .

جواب تفصيلي

در ابتداء جايگاه واژه قوّام را از لغت عرب بررسي مي كنيم بعد به اصل جواب مي پردازيم

وا‍ژه قوّام از مادّه " قَوَمَ " است كه از اين مادّه چهار كلمه مشتق مي شود

اول : قائم >>> قائم يعني فردي كه ايستاده است مثل اينكه مي گويند علي ّ قائم يعني علي ايستاده است

دوم : قوّام >>> قوّام يعني كسي كه ايستاده است و كمك مي كند تا فرد ديگر نيز بايستد ( كه اين واژه مورد بحث ماست )

سوم : قيّم >>> قيّم يعني فردي كه ايستاده است و با مالي كه از غير گرفته است كمك مي كند تا فرد ديگر نيز بايستد 

چهارم : قيّوم >>> قيّوم يعني كسي كه ايستاده است و با مالي كه از خودش خرج مي كند كمك مي كند تا فرد ديگر را نيز ايستاده نگه دارد و در اين امر از كسي كمك نمي گيرد . قيوميّت صفتي است كه مخصوص خداوند متعال است چرا كه او غني بالذات است و در هيچ امري از كسي كمك نمي گيرد همچنانكه تمام عالم و هستي را نگه مي دارد بدون آنكه از كسي كمكي بگيرد >>> الله لا اله الا هو الحيِ القيّوم

با توجه به بررسي لغوي كه داشتيم چنين مشخص مي شود كه معناي " الرجال قوّامون علي النساء "  آنستكه مردان كمك مي كنند تا زنان بتوانند بايستند و به راحتي زندگي كنند . 

سوال : در چه موردي مردان قوّام براي زنان هستند و به آنان كمك مي كنند تا بايستند و زندگي راحت داشته باشند ؟

جواب : خداوند متعال دو وظيفه را به عهده مردان نهاده است 1 _ امنيت جامعه 2 _ اقتصاد خانواده

مورد اول : خداوند متعال در سوره مباركه نساء آيه 98 در بيان مسئله جهاد ، زنان و كودكان را استثناء كرده و جهاد را تنها ، وظيفه مردان دانسته است . بنا بر اين ؛ امنيت جامعه به دست مردان است و زنان در سايه امنيتي كه مردان براي آنان فراهم مي كنند زندگي مي كنند .

مورد دوم : خداوند متعال در سوره مباركه نساء آيه 34 انفاق و مسئوليت اقتصادي خانواده را بر عهده مردان نهاده است . بنا بر اين ؛ اقتصاد خانواده را نيز مردان تامين مي كنند و زنان در سايه امنيت اقتصادي كه مردان برايشان فراهم كرده اند زندگي مي كنند

خلاصه جواب : قواميّت مردان بر زنان به اين معناست كه مردان كمك مي كنند تا زنان روي پا خود ايستاده و به راحتي زندگي كنند و از انجائي كه مردان امنيت جامعه و اقتصاد خانواده را تامين مي كنند معناي قواميبت انان در مورد زنان ظهور پيدا مي كند .

ماخذ جواب : تفاسير الميزان و نمونه ذيل تفسير آيه 34 سوره مباركه نساء

شبهه

چرا اسلام  به مردان اجازه داده که چند همسر داشته باشند ( آيه 3 سوره نساء )  آيا اين اهانت به مقام زن نيست ؟

جواب

قبل از ورود در جواب دو مقدمه را خدمت شما عرض مي کنيم

مقدمه اول : بايد در نظر داشته باشيم که احکام و دستورات اسلام از روي تعقل و با ديد کلي به يک جامعه صادر ميشود و لو اينکه با طبع بعضي ها سازگار نباشد . در اسلام هميشه مصالح جامعه بر مصالح فردي مقدم بوده است . 

مقدمه دوم  : تعدد همسر هزاران سال قبل از اسلام  ميان جوامع مختلف بوده است که ما به مواردي اشاره مي کنيم

1_ در ايران قديم و باستان 2_ در ميان بابليان و آشوريان 3_ يونانيان که مترقي ترين ملتهاي قديم از حيث فرهنگ بودند 4_ در خانواده امپراطوري روم که تعدد ازواج امري عادي به حساب مي امد 5 _ عرب جاهليت که گاه تا حدود بيست زن اختيار ميکردند 6 _ برهمائيهاي هندوستان که همين الان هم تعدد ازواج در ميان آنان مرسوم است 7 _ در تورات در فصل يازده از کتاب اول ملوک آيه 1 تا 5 اشارتي به تعدد ازواج سليمان پيغمبر دارد . و....

از اين مقدمه نتيجه مي گيريم که اسلام اولين دين و يا ائييني نبود که تعدد همسر را جائز دانست بلکه در ملل و  اديان مختلف قبل از اسلام نيز  اين امر وجود داشت . قرآن کليات اين طرح را آنهم با شرائط مخصوصي به تصويب رساند .

اصل جواب : تفاوتهاي ميان زن و مرد باعث مشگلاتي در جامعه ميشود که ما در سه قسمت هم به تفاوتها و هم به مشگلات پيامد آن اشاره  مي کنيم و آنگاه در ميابيد که يکي از بهترين و متعادلترين راهها براي رفع اين مشگلات مسئله تعدد ازواج است

تفاوت  اول : نوع  ِ آمارها نشان مي دهد که معدل سني زنها بيشتر از مردان است ( حتي مرگ و مير در نوزادان ِ کمتر از 5 سال نيز در پسرها بيش از دختران است )  البته زيادي عمر زنان بخاطر آنستکه با چالشهاي اجتماعي ،  کمتر برخورد مي کنند و طبيعتا علت فرسايش آنها هم کمتر است مثلا اگر جنگي پيش بيايد اکثر کشته ها از مردان هستند و يا اگر تصادفي و سانحه اي رخ مي دهد اکثر کشته ها  از مردان هستند .

{ مشگل پيدا شده از اين تفاوت  >>>  به مرور زمان تعداد زنان در جامعه بيش از مردان مي شود و توازن در جامعه از بين مي رود که بايد چاره اي انديشيد }

تفاوت دوم : دختران و زنان زود تر به زوج علاقه پيدا مي کنند . شما مي بينيد يک آقا پسر دوازده ساله دنبال توپ ميدود ولي در همان سن دختر خانم جلوي آينه به زلف خود مينگرد .

{ مشگل پيدا شده از اين تفاوت  >>> با توجه به زيادي جمعيت زنان و کمي جمعيت مردان و از آنطرف زوج طلبي در زنان آنهم از سن کم بايد چاره اي انديشيد تا توازن بين درخواست و عرضه در جامعه يکسان شود }

تفاوت سوم : سن ّ زايش در زنان کلا حدود 35 سال است و با رسيدن به سن 50 سالگي حالت ياس به انها دست داده و يائسه ميشوند . اما مردان حدّ خاص و معيّني ندارند و تا 90 سالگي هم ميتوانند صاحب فرزند شوند .

 { مشگل پيدا شده از اين تفاوت  >>> قلت زمان زايش برای زنانی که تعدادشان زیاد است  و از آن طرف کثرت وقت ( برای فرزند دارد شدن ) برای مردانی که تعدادشان کم است ایجاب می کند که برای بقاء نسل بشر اقدامی صورت بگیرد چرا که اگر به همین نحو  بگذرد در مدت زمان طولانی نسل بشر رو به انقراض می رود }

خلاصه  :  يکي از بهترين راهها  که مي توان بسبب آن اين سه مشگل را حل کرد تعدد ازواج است که از زمانهاي دور در جوامع مختلف بوده و اسلام نيز آن را براي مردي که فرهنگ آن را داشته باشد و بتواند عدالت را در ميان ازواج خود رعايت کند جائز دانسته است . 

تذکر : متاسفانه عده اي از معاندين با طرح مسئله تعدد ازواج در صدد آن هستند که چهره اسلام را نسبت به  زنان ، چهره اي ظالمانه نشان دهند و بگويند اسلام مخالف حقوق زنان است . در حاليکه اسلام هميشه در صدد دفاع از حقوق زنان در مقام عمل  بوده است حتي وقتي به همين آيه تعدد ازواج نگاه کنيد مي بينيد خداوند اولويت را در رعايت حق مسلّمه زنان قرار داده است و  ميفرمايد : اگر مردي حتي ترس از عدم رعايت عدالت ميان ازواج را داشته باشد حق ازدواج با بيش از يک همسر را ندارد . و اين نهايت دقت در رعايت حقوق زنان  ميباشد .

مآخذ جواب  : نرم افزار تفسيربیان اثر دکتر محمد علي انصاري ذیل تفسیر آیه 3 سوره مبارکه نساء  و کتاب جايگاه زن در اسلام نوشته محمد عطيه الابراشي

شبهه

چرا قرآن سهم الارث زنان را نصف سهم ا مردان قرار داده است ؟ براستي آيا اين ظلم بزرگي در حق زنان نيست ؟

جواب

قبل از بيان اصل جواب دو مقدمه را خدمت شما عرض مي کنيم

مقدمه اوّل : در روم باستان و همچنين دوره عرب جاهليت ،  زنان به هيچ وجه ارث نمي بردند . در ايران باستان هم ارتباط اقتصادي دختران با پدرانشان بعد از ازدواج قطع ميشد و فقط در صورتي ارث مي بردند که در خانه پدر بوده باشند . {  با اين قانون اکثر دختران ايران باستان هم ارث نميبردند چرا که غالبا پدرانشان بعد از ازدواج آنها از دنيا ميرفتند } اسلام قوانين روم باستان و عرب جاهليت و ايران باستان شکست  و براي زنان بدون قيد و شرط سهم الارث قائل شد

مقدمه دوّم : در اسلام بار اقتصادي خانواده به دوش مردان گذاشته شده است ( سوره نساء آيه 34 ) و بايد طبق دستورات ،  نفقه و خرج خانواده را او بپردازد . در مقابل ؛  زن در نظام خانواده هيچ مسئوليت اقتصادي ندارد { يعني از ديدگاه اسلام اگر زني مال فراواني از خودش داشته باشد هيچ دستوري براي اينکه آن مال را براي خانواده  بايد خرج کند ،  وارد نشده است و او مي تواند مال خود را  براي مسائل شخصي خودش خرج کند }

اصل جواب :

با توجه به اينکه اسلام بار اقتصادي خانواده را به دوش مردان گذاشته است نياز است که مردان از جهت اقتصادي غني تر از زناني باشند که هيچ مسؤليت اقتصادي را در خانواده ندارند .

دقت کنيد !  مرد به هنگام تقسيم ارث دو سهم بر مي دارد و در مقام عمل يک سهم بيشتر ندارند چرا که بايد  هر دو سهم  را از باب نفقه براي خود و همسر خود خرج کند اما زن به هنگام تقسيم ارث يک سهم بر مي دارد و در مقام عمل دو سهم دارد يکي سهمي که از پدر خود به ارث برده  و يکي آنچه که از سهم  شوهر براي او خرج مي شود .

حال خود قضاوت کنيد ........  آيا اين حکم  ِ اسلام ظلم در حق زنان است ؟!

نکته 1 : عده اي مي گويند : شايد کسي نخواست ازدواج کند آنوقت آيا آنچه که بين پسر و دختر تقسيم مي شود ظلم در حق جامعه  زنان به حساب نمي آيد؟  ........ عرض مي کنيم : احکامي که براي يک جامعه تدوين ميشود طبق  ِ وضعيت غالب افراد  ِ جامعه تدوين مي شود . در تمام جوامع خصوصا جوامع اسلامي  غالب افراد ازدواج مي کنند و تشکيل خانواده مي دهند .  بر همین اساس بسیاری از احکام در اسلام صادر شده است .

نکته 2 : عده اي مي گويند : چرا  اسلام مسائل اقتصادي خانواده ( و يا جامعه )  را  به عهده زنان نگذاشته است تا آنها دو سهم بردارند . مگر ما در طول تاريخ زناني نداشتيم که از جهت اقتصادي قوي عمل کردند ؟ ......  در جواب عرض مي کنيم : اصولا سود آوري در مسائل اقتصادي نياز به يک جنبه تعقل قوي دارد که اين فطرتا در مردان نهادينه شده است (  همچنانکه جنبه تعطف در زنان نهادينه شده است ) و اينکه زناني در طول تاريخ در امر اقتصادي موفق بوده اند ، استثنائي از جامعه زنان بوده است چرا که تعداد آنها بالنسبه به مردان بسيار کمتر  است .

ماخذ جواب : تفسير الميزان ذيل تفسير سوره مبارکه نساء آیه 11